Đại tướng Nguyễn Chí Thanh qua lời kể của Thiếu tướng Đặng Văn Duy

Hồi cuối năm 1954, từ căn cứ địa Việt Bắc chuyển về Hà Nội, sức khỏe Anh (tức Đại tướng Nguyễn Chí Thanh) kém sút, hay sốt về buổi chiều, bác sỹ Phạm Ngọc Thạch kiểm tra đã thấy những mảng mờ trong phổi Anh, giai đoạn đầu của bệnh lao phổi. Trung ương bố trí cho Anh ở ngôi biệt thự đường Cổ Ngư (đường Thanh Niên ngày nay), ngôi nhà này cạnh hồ Trúc Bạch khá đẹp và thoáng mát phù hợp với tình hình sức khỏe của Anh, nhiều bạn đến thăm cứ ngắm và khen đẹp, nhưng Anh không thấy vui.

Có hôm anh Lê Tự Đồng, Trung tướng, bạn cùng quê đến thăm, Anh bảo: “Đồng ơi, đi ra phố chơi, ở đây “bí quá”...

Anh nói “bí quá” nhưng thực chất Anh thấy kháng chiến vừa thành công, mọi người đều còn rất khó khăn thiếu thốn, mình ở sang trọng sao đang, sao khỏi sự dị nghị, sự xa lánh của bà con, anh em đồng chí, đồng đội.

Vào dịp giáp Tết năm 1956, gia đình Anh chuyển về số nhà 34 Lý Nam Đế (nay là Hội Cựu chiến binh Việt Nam), anh Nguyễn Sơn, Cục trưởng Cục quản lý giáo dục Bộ Tổng Tham mưu đến gặp tôi, bàn việc đưa bộ bàn ghế, chiếc tủ và giường cho gia đình anh Thanh; tôi nghĩ chỗ ở và làm việc của Anh còn tuềnh toàng lắm, như vậy cũng hợp lý. Tôi cũng biết tính Anh sống rất giản dị, luôn quan tâm đến đời sống của mọi người và gần đây Anh cũng đang phàn nàn về tình hình còn rất khó khăn thiếu thốn của cán bộ, bộ đội và bà con nhân dân, nên đề nghị anh Sơn trực tiếp nói chuyện với anh Thanh. Anh Sơn hơi chững lại một lúc, rồi nói: “Ừ thì mình thăm Anh ấy luôn, hồi cùng trong Tỉnh ủy, anh em thường gặp nhau”.

Anh Thanh đang làm việc ở tầng trên, biết anh Sơn đến, bước xuống với nụ cười thân tình. Sau khi hỏi thăm sức khỏe và kể vài chuyện trong quê Thừa Thiên – Huế, anh Sơn nói:

- "Anh Thanh ạ, sắp Tết rồi, nhà Anh lắm khách, mà mọi thứ còn thiếu thốn, chúng tôi đã đóng được bộ bàn ghế, cái tủ đem sang để Anh tiếp khách và gia đình dùng."

- "Ấy khoan," - anh Thanh đưa mắt nhìn trong nhà và nói - "Bọn mình ăn ở như thế này là tạm được rồi, hiện nay bộ đội và nhân dân còn khổ lắm, tôi cảm ơn anh nhưng chưa thể làm vừa lòng anh được."

Anh Sơn cố nài, nhưng anh Thanh dứt khoát và hỏi lại:

- "Tình hình cán bộ, anh chị em trong cơ quan ta ăn ở ra sao?"

- "Thì Anh đã biết rõ, hòa bình mới lập lại, ở đâu cũng còn khó khăn lắm."

Anh Thanh cười và tiếp: Anh nắm cụ thể tình hình của anh chị em trong cơ quan Bộ, theo tôi Tết này ta nên có cái quà thiết thực cho các đồng chí thương bệnh binh, cho anh chị em thuộc diện khó khăn và các đồng chí trực ngày Tết. Đối với cán bộ sống ở cơ quan, đề nghị các anh sớm cấp cho cái tủ để đầu giường, để có gì cất vào đấy được.

Tôi đang ngẫm nghĩ là, bày vẽ tốn kém tuy khó mà dễ. Còn sống tiết kiệm giản dị như anh Thanh, mà tổ chức cho được cái Tết là khó. Bỗng anh Thái Đình Hàn, Trưởng phòng Hậu cần của Tổng cục (Tổng cục Chính trị) đến, theo sau có mấy chị em trong cơ quan, mang theo hai cây su hào, củ to, lá tốt xanh rờn, được trồng vào hai chậu khá diêm dúa. Anh Hàn nói: “Mình biết tính anh Thanh từ hồi trong tù, biếu hai chậu cảnh này vào dịp Tết chắc Anh vui lắm”.

Quả thực anh Thanh rất thích món quà tết đó, ngày nào cũng nhìn ngắm với chiều sâu thẳm của tâm hồn mình.

(Trích sách "Đại tướng Nguyễn Chí Thanh trong lòng đồng đội và nhân dân", NXB Quân đội Nhân dân, trang 805)