Kỷ niệm những ngày đầu về thủ đô của gia đình Đại tướng Nguyễn Chí Thanh

Hồi còn ở chiến khu Việt Bắc, mặc dù là cán bộ nhưng cuộc sống của gia đình Nguyễn Chí Thanh rất thiếu thốn. Cả nhà phải sống dựa vào số gạo Nhà nước cấp theo tiêu chuẩn hằng tháng cho hai vợ chồng ông.

Cơ quan Tổng cục Chính trị phải mua cho gia đình ông một con bò để vắt sữa bồi dưỡng các cháu nhỏ. Hôm nào đồng chí Chắt, cận vệ ra suối câu được một ít cá, mang về kho với ớt và măng vòi là hôm ấy cả nhà mới được bữa ăn tươi.

Về Hà Nội, điều kiện có khá hơn, nhưng Nguyễn Chí Thanh vẫn giữ để mức sinh hoạt gia đình không cách biệt với những cán bộ bình thường. Nhà có mảnh vườn, mọi người, kể cả anh em phục vụ và các con của ông đều cùng trồng rau.

Suốt mấy mùa đông ở Hà Nội, ông Thanh vẫn “tha thiết” với chiếc áo varơi bằng dạ nâu nặng như cùm, được cấp từ hồi ở Việt Bắc, đã rụng hết tuyết, có chỗ gần trơ như bao tải. Hôm nào rét quá, ông mới khoác thêm chiếc áo choàng quân dụng cấp tướng. Đến thăm nhà ông chỉ thấy vật quý nhất là một bộ ấm chén bằng sứ nước ngoài trông khá đẹp, nắp ấm gãy núm, được gắn lại bằng xi măng.

Nhà báo Phan Quang sau này nhớ lại ấn tượng trong một lần đến chơi nhà Đại tướng Nguyễn Chí Thanh: “Một hôm nghe tin anh cảm sốt, tôi sang thăm. Bị bác sĩ cấm ra khỏi buồng, anh đang mong có khách thân đến nói chuyện cho đỡ buồn. Buồng ngủ hẹp, chiếc giường cổ lỗ choán gần hết chiều rộng. Tấm màn tuyn cũ vá hai, ba miếng. Giường lò xo nhưng không có đệm mà trải chiếu. Anh ngồi giữa giường lò xo lún xuống, bốn góc chiếu hếch lên trông thật buồn cười”.

Nhà không có hiên, về mùa hè buồng ngủ ấy rất nóng. Một sáng, gặp Phan Quang, ông Thanh cười:

- "Chà chà, nóng ơi là nóng. Đêm qua mình phải dậy ra vườn hai ba bận."

Câu chuyện tiếp tục xoay quanh thời tiết, khí hậu:

- "Các cậu bên Tổng cục (Tổng cục Chính trị), thấy nhà mình xan nắng, định lắp cho cái máy điều hòa nhiệt độ. Nhưng mình bảo thôi, dù sao mình cũng còn trẻ, để nhường máy lạnh cho các đồng chí cao tuổi sức yếu hơn. Nước ta nghèo, nếu cứ bày đặt ra, nhà trên dùng được máy điều hòa nhiệt độ thì nhà dưới cũng dùng được, rồi thi nhau bóc ngắn cắn dài, chết cả."

Khi mới về Hà Nội, cơ quan Bộ có nhã ý xếp gia đình ông Thanh ở một ngôi nhà ven hồ Trúc Bạch. Đó là một biệt thự đẹp, có mái nhọn cao vút và trang trí thanh nhã, mặt tiền hướng ra đón gió Hồ Tây. Ông Thanh ở đó một thời gian ngắn rồi xin về ở ngôi nhà trong khu gia binh phố Lý Nam Đế.

Một lần, vị tướng tâm sự với Phan Quang:

- "Từ chiến tranh chuyển sang hòa bình, trong bộ đội khó tránh khỏi tư tưởng đòi hưởng thụ. Ai đó muốn được phong quân hàm cao, muốn hưởng tiêu chuẩn khá, không còn là những hiện tượng cá biệt. Mình ở nhà sang quá khó gần gũi anh em, mà khi nói điều cần phải nói cũng khó lọt tai người nghe."

(Trích sách: "Những câu chuyện về Đại tướng Nguyễn Chí Thanh", NXB Quân đội Nhân dân)