Những thiết chế đầu tiên để giải quyết vấn đề da cam/dioxin

Chỉ hai tháng sau phi vụ đầu tiên của chiến dịch “Bụi đường mòn” diễn ra, tháng 10/1961, Bộ Ngoại giao nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà (từ tháng 7/1976 là nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam) đã gửi công hàm cho 103 nước trên thế giới, tố cáo Hoa Kỳ sử dụng chiến tranh hóa học ở miền Nam Việt Nam.

Sau khi kết thúc chiến tranh, chính phủ Việt Nam đã nhanh chóng bắt tay vào khắc phục những hậu quả nặng nề do chiến tranh gây ra. Bên cạnh nạn ô nhiễm bom mìn, khắc phục hậu quả của cuộc chiến tranh hóa học do quân đội Mỹ tiến hành ở miền Nam Việt Nam bắt đầu nổi lên như là một trong những vấn đề gay cấn và cũng khó khăn nhất.

Những thiết chế đầu tiên để điều phối công tác khắc phục hậu quả chất độc hóa học dần được hình thành.

Tháng 10/1980, Chính phủ thành lập Ủy ban đặc biệt điều tra hậu quả chất độc hóa học do Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam (gọi tắt là Ủy ban 10-80) nhằm có một cuộc điều tra cụ thể, đầy đủ những tác động tàn khốc của chất độc hóa học lên con người và môi trường tại những vùng đất quân đội Mỹ đã phun rải trong thời gian chiến tranh.

Ủy ban này đã tiến hành nhiều công trình nghiên cứu, tổ chức nhiều cuộc hội thảo khoa học quốc gia, quốc tế nhằm xác định quy mô, tác hại của cuộc chiến tranh hóa học, đi đến kết luận tác hại của chất độc da cam/ dioxin là vô cùng trầm trọng, để lại hậu quả nặng nề, lâu dài đối với con người và môi trường Việt Nam.

Gần hai mươi năm sau, theo Quyết định số 33/1999/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, ngày 1/3/1999, Ban Chỉ đạo Quốc gia khắc phục hậu quả chất độc hóa học do Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam (Ban Chỉ đạo 33) được thành lập, có chức năng, nhiệm vụ xây dựng kế hoạch hàng năm, kế hoạch dài hạn; chỉ đạo, quản lý và tổ chức triển khai kế hoạch hành động từ trung ương đến địa phương, khắc phục hậu quả chất độc da cam.

Ngày 10/1/2004, Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam chính thức ra mắt hoạt động theo Quyết định số 84/2003/QĐ-BNV ngày 17/12/2003 của Bộ trưởng Bộ Nội vụ.

Đến ngày 24/5/2017, Chính phủ thành lập Ban Chỉ đạo Quốc gia khắc phục hậu quả bom mìn và chất độc hóa học sau chiến tranh. Vì được thành lập theo quyết định số 701/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ nên ban này gọi tắt là Ban Chỉ đạo 701, do Thủ tướng làm Trưởng ban; Bộ Quốc phòng được giao nhiệm vụ là Cơ quan Thường trực, giúp Chính phủ xây dựng kế hoạch, trực tiếp tổ chức công tác phối hợp với các bộ ngành liên quan, triển khai các hoạt động hợp tác quốc tế nhằm thúc đẩy hiệu quả hơn nữa hoạt động khắc phục hậu quả chất độc hóa học dioxin và bom mìn sau chiến tranh ở Việt Nam.

Những thiết chế như vậy, do Nhà nước thành lập hay của các tổ chức xã hội, đã góp phần điều phối, tổ chức, thúc đẩy quá trình khắc phục hậu quả chiến tranh, đặc biệt là những tác hại của chất da cam/dioxin đối với đời sống con người và môi trường thiên nhiên, đất đai, con người ở Việt Nam.

Nhưng, con đường để đi đến một kết quả tích cực trong lĩnh vực hết sức phức tạp và nhạy cảm này còn rất dài và trải qua không ít chông gai, trước hết là bởi trong suốt nhiều năm dài sau chiến tranh, đã có một sự khác biệt quá lớn giữa Mỹ và Việt Nam trong đánh giá tác hại cũng như phương cách khắc phục các hậu quả của chất da cam/dioxin.

Sẽ phải mất bao lâu để khắc phục hậu quả của cuộc chiến tranh đẫm máu này? Ở thời điểm cuối thập niên đầu tiên của thế kỷ 21, không một ai biết được câu trả lời./.