Người phụ nữ can đảm đấu tranh vì các nạn nhân của chất da cam/dioxin

Sinh năm 1942 tại tỉnh Sóc Trăng, năm 1954 bà Trần Tố Nga theo gia đình tập kết ở miền Bắc. Năm 1965, sau khi tốt nghiệp đại học, bà trở lại miền Nam làm phóng viên Thông tấn xã Giải phóng.

Hai lần sinh con, nhưng người con thứ nhất của bà đã qua đời khi được 17 tháng tuổi, người con thứ hai bị bệnh huyết tán.

Năm 1993, bà Trần Tố Nga sang Pháp sinh sống, trở thành công dân Pháp, nhưng vẫn mang cả quốc tịch Việt Nam.

Tháng 5/2009, bà đứng ra làm chứng tại Tòa án Lương tâm quốc tế vì nạn nhân chất độc da cam Việt Nam ở Paris. Được sự đồng hành giúp đỡ của luật sư William Bourdon, các cộng sự và nhà văn André Bouny - Chủ tịch Ủy ban quốc tế ủng hộ nạn nhân chất độc da cam Việt Nam, bà quyết định đứng nguyên đơn để kiện các công ty đã sản xuất, cung cấp chất độc hóa học cho quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam.

Buổi triển lãm tư liệu và Tọa đàm mang tên “Vụ kiện da cam - Một nguyên đơn triệu nạn nhân” năm 2021 tại Thành phố Hồ Chí Minh, nhằm truyền thông, cổ vũ, kêu gọi sự đồng hành của nhiều người cùng bà Trần Tố Nga trong cuộc chiến đòi công lý cho nạn nhân chất độc da cam/ dioxin đi đến một kết thúc tốt đẹp.

Hastag trên mạng kêu gọi “Công lý cho Trần Tố Nga” do các thành viên của Hội Hỗ trợ nạn nhân chất độc da cam của Việt kiều tại Pháp thực hiện. Người Việt tại Pháp và các bạn người Pháp đã quyên góp tiền để dịch các tài liệu cho những phiên xử này.

Tên tuổi bà Trần Tố Nga đã đi vào lịch sử với một vụ kiện lịch sử. Người phụ nữ Việt Nam nhỏ bé ấy, nạn nhân của chất độc da cam, đã trở thành nguyên đơn đứng ra kiện các công ty đã sản xuất, cung cấp chất độc hóa học cho quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam và được đưa ra xét xử công khai tại tòa án.

Tháng 5/2013, Tòa Đại hình ở Evry (Pháp) chấp thuận đơn của bà Trần Tố Nga kiện 26 công ty hóa chất Mỹ đã sản xuất, cung cấp chất diệt cỏ chứa dioxin cho quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam.

Tháng 4/2014, Tòa Evry mở phiên xét xử đầu tiên.

Từ năm 2014 đến năm 2020, đã có 19 phiên tòa thủ tục.

9h00 ngày 25/1/2021, Tòa Đại hình Evry tổ chức phiên tranh tụng giữa các luật sư đại diện cho bà Trần Tố Nga và các luật sư của 14 công ty hóa chất Mỹ (còn 14/26 công ty, do 12 công ty đã giải thể hoặc sáp nhập).

Truyền thông Pháp đánh giá phiên tranh tụng là “lịch sử”; nó thúc đẩy quốc tế công nhận về một “tội ác hủy hoại môi trường”.

Nhưng ngày 10/5/2021, Tòa Đại hình Evry đã đưa ra phán quyết: “Tòa không có thẩm quyền xét xử liên quan tới hành động của Chính phủ Mỹ - do luật miễn trừ tư pháp”; “các công ty cung cấp hóa chất Mỹ chỉ tuân thủ sắc lệnh của Chính phủ”.

Ngày 7/5/2024, Tòa phúc thẩm Paris mở Phiên điều trần vụ kiện của bà Trần Tố Nga.

Ngày 22/8/2024, Tòa phúc thẩm Paris, rất tiếc, đưa ra phán quyết bác bỏ vụ kiện của bà Trần Tố Nga đối với các tập đoàn hóa chất Mỹ đã sản xuất, cung cấp chất độc da cam/dioxin cho quân đội nước này để sử dụng trong chiến tranh Việt Nam.

“Khi bắt đầu khởi kiện, ở Việt Nam đã có hơn 3 triệu nạn nhân chất độc da cam. Chính con số này khiến trái tim tôi đau đớn và thúc đẩy tôi dấn thân vào vụ kiện này. Sau 12 năm theo đuổi hành trình công lý, tôi nhận thấy con số này đã không dừng ở đó, mà lên đến hơn 4 triệu nạn nhân và di truyền đến thế hệ thứ 4” – người phụ nữ quả cảm ấy không buông bỏ mà vẫn tiếp tục đi trên con đường đã chọn./.