Một "di sản" khủng khiếp của chất da cam/dioxin
Nếu như các cựu binh Mỹ là những người đầu tiên đạt được kết quả ban đầu trong việc đòi bồi thường do những tổn hại của chất độc da cam gây ra thì hành trình đòi công lý da cam từ phía Việt Nam gian nan hơn nhiều.
Vụ kiện các công ty hóa chất của các cựu chiến binh Mỹ kết thúc với thỏa thuận các công ty hóa chất chi 180 triệu USD để lập quỹ bồi thường cho cựu binh Mỹ, nhưng không thừa nhận trách nhiệm, vô hình trung củng cố thêm “lý lẽ phủ nhận” từ phía Washington rằng vấn đề này là giữa công ty và cá nhân, không phải của chính phủ và quốc gia. Điều này cũng đã gián tiếp đóng sập cánh cửa khởi kiện chính quyền Mỹ của các nạn nhân chất độc da Việt Nam.
Nhưng trên hành trình đòi công lý của phía Việt Nam, có những con người luôn kiên trì, nhẫn nại tìm kiếm sự công bằng cho các nạn nhân da cam Việt Nam.
Là bác sĩ sản khoa trẻ trong chiến tranh, Bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Phượng đã đỡ đẻ cho hàng trăm đứa trẻ chào đời ở Bệnh viện Từ Dũ.
Ngay từ năm 1968, hai năm sau khi không quân Mỹ mở rộng việc sử dụng chất làm rụng lá lên tới hàng triệu gallon, bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Phượng kể lại, bà đã đỡ cho đứa trẻ sinh ra không có não hoặc không có dây cột sống.
Năm 1974, bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Phượng tìm được tài liệu của Viện Hàn lâm Khoa học Hoa Kỳ nói về vấn đề rải chất độc hóa học ở Việt Nam, đặc biệt là chất độc da cam, trong đó có chất dioxin từ năm 1965 trở đi.
“Tôi so sánh với tỷ lệ trẻ khuyết tật bẩm sinh và thai chết lưu tăng mỗi năm thì gần như tỷ lệ thuận với lượng chất độc đã rải ở Việt Nam. Phát hiện đó đã thúc đẩy tôi tìm tòi, nghiên cứu để tìm câu trả lời xem, có đúng là chất độc da cam/dioxin đã gây ra những dị tật cho thai nhi hay không. Kết quả là tôi đã chứng minh được mối liên hệ giữa phơi nhiễm chất độc da cam/ dioxin với sinh con khuyết tật bẩm sinh và các bất thường khác như sảy thai, thai trứng…” – bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Phượng nhớ lại.
Bước chân bà đã đi nhiều nơi, gặp gỡ các nạn nhân da cam/dioxin. Bà cũng trình bày ở các hội nghị quốc tế về tác hại của chất độc dioxin đối với sức khỏe con người.
Năm 2007, bà tham dự đại hội của Hiệp hội Y tế công cộng Hoa Kỳ, nơi có hơn 14 nghìn thành viên là các nhà nghiên cứu cấp cao, những người nổi tiếng ở Mỹ và có tiếng nói có trọng lượng trong việc đưa ra quyết định xem một công trình nghiên cứu có giá trị hay không. Bà có một lịch trình dày đặc để trình bày về nạn nhân chất độc da cam/dioxin ở Việt Nam. Đến ngày cuối, Hiệp hội Y tế công cộng của Hoa Kỳ đã thông qua nghị quyết về trách nhiệm của Chính phủ và các công ty hóa chất của Hoa Kỳ đã sản xuất ra chất độc hóa học, cung cấp cho quân đội Mỹ để rải ở Việt Nam.
Năm 2008 và 2010, bà tham gia phiên điều trần tại Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Mỹ để đòi lại công bằng cho các nạn nhân chất độc da cam/dioxin. Nhưng tại 2 phiên điều trần, đại diện chính phủ Mỹ phủ nhận hoàn toàn những tác hại của chất độc da cam/dioxin lên sức khỏe con người cũng như sức khỏe sinh sản ở Việt Nam. Họ từ chối trách nhiệm pháp lý.
Năm 2009, bà tham dự Tòa án lương tâm quốc tế tại Paris để tố cáo các công ty hóa chất Mỹ.
Bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Phượng là người mổ tách ca song sinh Việt – Đức, cặp song sinh dính liền đầu tiên tại Việt Nam được phẫu thuật tách rời. Trước đó, ở lần sinh nở đầu tiên, người mẹ sinh một con gái bình thường. Và năm 1976, gia đình chuyển đến sinh sống ở xã Sa Nghĩa, huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum, nơi máy bay Mỹ từng rải chất độc hóa học. Việt – Đức được sinh ra vào năm 1981, khi người mẹ đã bị phơi nhiễm da cam/dioxin trước khi mang thai.
Nhưng “bóng ma” của cuộc chiến tranh dưới hình hài những đứa trẻ được sinh ra không bình thường không dừng lại ở Việt – Đức hay hàng ngàn người thế hệ thứ 2, thứ 3. Nửa thế kỷ trôi qua kể từ khi đất nước thống nhất, chất độc da cam/dioxin di truyền qua các thế hệ người Việt và đã xuất hiện ở thế hệ thứ 4./.