Câu chuyện về "vực thẳm" chất da cam/dioxin

Nhiều người dân Mỹ, tướng lĩnh sỹ quan của Mỹ từng tham chiến ở Việt Nam cũng như những sỹ quan cao cấp, nhà chính trị Mỹ hoặc đang đương chức hoặc đã về hưu, không thể và cũng không hề phủ nhận thảm họa da cam do Mỹ đã gây ra ở Việt Nam.

Cũng không ai lắc đầu trước những trách nhiệm của họ đối với những gì mà người dân Việt Nam phải gánh chịu. Họ có chung mong muốn làm sao để làm dịu nỗi đau da cam, giảm bớt sự nhức nhối của nạn nhân da cam.

Nhưng các cơ quan chính quyền và tư pháp của Mỹ lại nghĩ khác. Bộ Tư pháp Mỹ đã yêu cầu toà án bác bỏ đơn kiện của các nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam do lo ngại nếu vụ kiện được chấp nhận, nó sẽ “mở toang cánh cửa” các toà án thuộc hệ thống tư pháp Mỹ cho các quân nhân và các quốc gia từng bị quân đội Mỹ rải chất độc hóa học tuyên bố rằng: họ bị quân đội Mỹ làm hại trong chiến tranh.

Các công ty hóa chất của Mỹ đã tham gia vào việc cung cấp chất độc da cam/dioxin để quân đội Mỹ phun rải ở Việt Nam, nấp sau các phán quyết của tòa án Mỹ, cũng không hề chủ động tham gia vào quá trình khắc phục những hậu quả nặng nề do cuộc chiến tranh hóa học mà Mỹ tiến hành ở Việt Nam gây ra.

Ở thởi điểm đầu những năm 2000, tất cả những gì mà phía Hoa Kỳ chấp nhận chỉ là phối hợp tổ chức “nghiên cứu” hậu quả của chất độc da cam/ dioxin ở Việt Nam.

Tháng 12-2000, Việt Nam và Hoa Kỳ đã tiến hành đàm phán tại Singapore về việc phối hợp nghiên cứu hậu quả chất da cam/dioxin lên con người và môi trường, cùng tìm ra các biện pháp khắc phục hậu quả.

Đến tháng 7-2001, tại Hà Nội, các nhà khoa học Việt Nam và Hoa Kỳ gặp nhau để cụ thể hóa một bước chiến lược hợp tác lâu dài giữa hai nước trong lĩnh vực khắc phục hậu quả của chất độc da cam/dioxin ở Việt Nam. Hai bên quyết định tiến hành cùng tổ chức Hội nghị quốc tế về hậu quả chất da cam/dioxin đối với con người và môi trường, thống nhất thực hiện hai dự án nhằm nâng cao năng lực nhận biết tồn lưu dioxin trong con người và môi trường Việt Nam, khảo nghiệm thực tế các giải pháp khắc phục hậu quả, trên cơ sở đó nghiên cứu xây dựng các dự án mới nhằm xử lý các “điểm nóng” về da cam/dioxin.

Những “điểm nóng” đó không phải là những cánh rừng trụi lá thời chiến tranh hay những con sông hiền hòa trên đất nước Việt Nam. Chiến tranh đã lùi xa, thời gian đủ lâu để làm phôi pha chất độc tại các địa bàn mà quân đội Mỹ phun rải trong thời gian chiến tranh.

Nhưng, vẫn còn những điểm thực sự “nóng” về da cam/dioxin ở Việt Nam.

Đó chính là các căn cứ trước kia quân đội Mỹ dùng làm nơi tập kết, kho chứa, pha trộn, tiêu hủy chất khai quang. Ở những nơi này, nồng độ dioxin còn tồn lưu cao gấp hàng nghìn lần nồng độ cho phép.

Chất da cam/dioxin trong những thùng chứa nơi quân đội Mỹ tập kết trước khi đi phun rải bị rò rỉ, thấm sâu xuống lòng đất. Sự tồn lưu của chất độc da cam/dioxin trong đất, bùn có thể lâu tới hàng trăm năm, gây ảnh hưởng lớn đến không chỉ môi trường sinh thái mà còn đến sức khỏe con người, đặc biệt với sự sinh sản. Các điểm còn tồn lưu cao lượng dioxin luôn là nguy cơ gây phơi nhiễm cho cư dân sinh sống ở các khu vực lân cận.

Những vùng đất không may là nơi quân đội Mỹ tập kết chất độc hóa học có tác nhân da cam/ dioxin dường như phải chịu lời nguyền trăm năm, khiến những vùng này trở thành những “vùng chết”, không thể canh tác, nơi dường như vĩnh viễn không thể tái lập màu xanh sự sống.

Quá trình bình thường hóa quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ tiến triển nhanh chóng kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao vào năm 1995. Thế nhưng song song với quá trình này, đến thời điểm những năm đầu thập niên 2000, giải quyết hậu quả của chất độc da cam/dioxin dường như vẫn là vết thương rỉ máu, một vực thẳm khó san lấp trong quan hệ giữa Việt Nam và Hoa Kỳ.

Để bước qua vực thẳm da cam/dioxin, cần có những con người của cả hai phía, với đầu óc rộng mở, tư duy khoáng đạt, cách tiếp cận mới mẻ, để bắc những nhịp cầu mới bước qua ký ức đau thương do chất độc da cam/dioxin gây ra ở Việt Nam sau chiến tranh.

Một trong những người đó là Nguyễn Chí Vịnh.