Ba "điểm nóng" về chất da cam/dioxin

Các chất độc hóa học thường được quân đội Mỹ và chính quyền Sài Gòn tàng trữ ở các kho trung chuyển tại các cảng, kho và tổng kho theo phân cấp.

Các bãi tàng trữ chính là ở các sân bay quân sự, vừa là nơi tàng trữ, nạp các chất diệt cỏ lên máy bay đi phun rải, vừa là nơi rửa máy bay sau phun rải.

Tại các sân bay quân sự cũ ở miền Nam Việt Nam, nơi tập kết của kho tàng chứa chất độc da cam/dioxin đưa lên máy bay đi phun rải và rửa máy bay sau khi phun rải, độ tồn lưu còn cao và rất cao (từ vài chục nghìn ppt đến vài trăm nghìn ppt, thậm chí có những mẫu lên tới hàng triệu ppt). Tồn lưu dioxin trong đất có mức >1000 ppt thì phải xử lý, tẩy độc trước khi trồng cây.

Năm 2002, Quỹ Ford đã cấp một khoản tài trợ cho Ủy ban 10-80 để kiểm chứng giả thuyết “điểm nóng” dioxin trên tất cả 2.735 căn cứ cũ của Mỹ ở Việt Nam. Nhờ có khoản tài trợ của Quỹ Ford, Ủy ban 10-80 và công ty tư vấn Hatfield của Canada đã công bố một bản báo cáo khoa học vào năm 2006, chứng minh rằng dioxin tích tụ nhiều nhất tại ba căn cứ quân sự trước đây của Mỹ ở (các sân bay) Phù Cát (Bình Định), Đà Nẵng và Biên Hòa (Đồng Nai).

Điểm nóng ở sân bay Đà Nẵng có diện tích đất khoảng 6 ha và diện tích hồ sen khoảng 7 ha. Điểm nóng ở sân bay Biên Hòa có diện tích đất khoảng 4 ha và diện tích các hồ khu vực sân bay khoảng 2 ha. Điểm nóng ở sân bay Phù Cát có diện tích đất khoảng 3.000m2.

Sân bay Đà Nẵng trước đây là căn cứ quân sự của quân đội Mỹ, nơi nạp chất diệt cỏ có chứa dioxin để đi phun rải, là một trong ba điểm “nóng” ô nhiễm dioxin ở miền Nam Việt Nam. Đầu năm 2007, hàng trăm mẫu bùn đất và sinh phẩm trong khu ô nhiễm dioxin ở sân bay Đà Nẵng và các vùng lân cận đã được lấy và phân tích dioxin tại phòng xét nghiệm ở Canada.

Kết quả cho thấy, nồng độ dioxin trong một số mẫu đất tại vùng ô nhiễm phía Bắc sân bay Đà Nẵng cao gấp 350 lần so với nồng độ cho phép. Mẫu bùn trong hồ sen cạnh sân bay Đà Nẵng có nồng độ dioxin cao gấp 20 lần so với nồng độ cho phép. Có từ 90 - 98% thành phần của dioxin là loại 2, 3, 7, 8 TCDD, một loại độc nhất trong các loại dioxin. Trong máu của một người dân sống bằng nghề nuôi bắt cá trong hồ cạnh sân bay Đà Nẵng có nồng độ dioxin cao đến 1.220 ppt và ở máu của hai người khác trên 600 ppt.

Từ năm 1993, Việt Nam đã tiến hành điều tra, xác định độ tồn lưu dioxin, mức độ và quy mô ô nhiễm dioxin, nghiên cứu ảnh hưởng của dioxin đến con người sống trong khu vực quanh “điểm nóng”, tiến hành một số biện pháp ngăn chặn sự lan tỏa của dioxin ra môi trường như: bê tông hóa khoảng 8.000 m2 bề mặt khu nhiễm gần đường băng của sân bay Đà Nẵng, xây dựng các hệ thống cống lọc chất độc ở cả 3 “điểm nóng”, nghiên cứu lựa chọn công nghệ khả thi để xử lý đất nhiễm dioxin trong điều kiện Việt Nam.

Tuy nhiên, phân tích, xử lý chất độc da cam/dioxin là một công việc khó khăn, phức tạp với chi phí vô cùng lớn. Trước năm 1995, phía Việt Nam phân tích dioxin đều phải gửi ra nước ngoài với chi phí 1.000 - 1.500 USD cho một mẫu. Từ năm 1995, trong nước đã có các phòng thí nghiệm phân tích dioxin với chi phí thấp hơn đáng kể so với gửi ra nước ngoài, khoảng từ 7-10 triệu đồng.

Mặc dù vậy, đối với một nước có nền kinh tế còn nhiều khiếm khuyết như Việt Nam ở thập niên đầu tiên của thế kỷ mới, khi tướng Vịnh vừa mới đảm nhiệm công tác khắc phục hậu quả chiến tranh, những chi phí để xử lý những tàn dư chất độc da cam/dioxin tại các “điểm nóng” vẫn còn vô cùng nan giải.